75 jaar bevrijding: vijf indrukwekkende WO II films uit onze filmcollectie


Ook in 2020 herdenken wij het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. Wij vieren dat we sindsdien weer in vrijheid leven, in het besef dat wij samen verantwoordelijk zijn om vrijheid door te geven aan nieuwe generaties. De bevrijding betekende het herstel van onze vrije en open democratische rechtsstaat. De rechten en vrijheden die daaruit voortkomen, zijn niet vrijblijvend. Ze scheppen voor iedereen een verantwoordelijkheid voor het behoud en het versterken ervan.

Hieronder heb ik vijf films geselecteerd die zich in tijden van WO II afspelen en afzonderlijk een andere kijk op oorlog en vrijheid weergeven. Ze hebben bij het zien een enorme indruk op mij achtergelaten. Deze vijf films geven hun eigen kijk op de wereld en onze werkelijkheid. Ze brengen de kijker ertoe na te denken, te discussiëren en vragen te stellen. Cinematografisch gezien zijn onderstaande films belangwekkend en vernieuwend, maar zeer zeker ook relevant voor onze huidige moderne tijd, waarin vrijheid allemaal niet zo vanzelfsprekend is.

Son of Saul

Deze beklemmende film toont twee dagen uit het leven van Saul Ausländer, een Hongaarse jood en gevangene in Auschwitz in 1944. Ausländer maakt deel uit van een Sonderkommando en werkt gedwongen mee aan de massamoord op Joden in een van de gaskamers, zoals het misleiden, het naar binnen drijven, het wegslepen en cremeren van de lijken en het schoonmaken van de gaskamer. Hij stelt alles in het werk om het lichaam van zijn aangenomen zoon te redden en een rabbijn te vinden om het te begraven.

Omdat het Sonderkommando elk ogenblik geliquideerd kan worden, plannen de leden een opstand. Saul is echter alleen bezig met het lichaam van zijn zoon, naar wie hij nooit omkeek toen deze nog leefde. Son of Saul is een draaikolk, waarin de kijker wordt meegesleurd naar de bodem van complete waanzin. In de film volgen we Saul, letterlijk. De camera wijkt geen moment van zijn zijde. Na het zien van Son of Saul heeft de film nog dagen in mijn hoofd afgespeeld.

La vita e bella

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt een Italiaanse man met zijn vrouw en zoontje afgevoerd naar een Duits werkkamp. Om het kind het vooruitzicht van een zekere dood te besparen, stelt hij de reis voor als een spel, waarin je prijzen kunt winnen. De man gelooft er heilig in dat hij de geestelijke gezondheid van zijn zoontje kan redden en gaat vastbesloten door met toneelspelen, zelfs wanneer ze in het kamp zijn aangekomen en keihard moeten werken. La vita è bella is een bijzonder dappere film, eerlijk en ontroerend. De film laat zien dat oorlog pijn doet, dat er niks leuks is aan de holocaust, maar dat het leven desondanks mooi kan zijn. Hoe cru dat ook klinkt.

The Pianist

Szpilman is een getalenteerde Poolse pianist uit een rijke Joodse familie, die in de jaren dertig grote bekendheid geniet. Alhoewel de familie op de hoogte is van de plannen van Hitler, geloven ze aan het begin van de invasie van Polen nog dat de nazi-overheersing van korte duur is en met de oorlogsverklaring van Groot-Brittannië aan Duitsland denken ze dat de oorlog snel voorbij zal zijn.

De regisseur neemt veel tijd om uit te leggen hoe het kon dat de joden zich lijdzaam naar de slachtbank lieten voeren. Die cinematografische geschiedschrijving is weergaloos en prachtig in beeld gebracht zonder sentimenteel te worden, maar als de oorlog een persoonlijk drama wordt, roept de film enorme ontroering op. Regisseur Polanski verfilmt hier niet zomaar een boek. Als jongetje overleefde hijzelf de Duitse bezetting van Krakau en dat voel je als kijker.

Saving Private Ryan

Omdat al zijn broers zijn gesneuveld in WO II mag soldaat Ryan naar huis. Captain Miller gaat in Normandië naar hem op zoek om het goede nieuws te brengen. Vooral de tweede scène, waarin de soldaten landen op het strand van Normandië, wordt door regisseur Spielberg zeer gruwelijk in beeld gebracht ‘because I felt that the truth about what happened on Omaha Beach was long overdue’. De slachtpartij duurt ongeveer 25 minuten en ging de filmgeschiedenis in als een van de meest intense oorlogsscènes aller tijden. Saving Private Ryan werd unaniem bejubeld en verdiende bakken met geld. Een klassieker in het oorlogsgenre. Fenomenaal.

Dunkirk

Operatie Dynamo, de beroemde reddingsoperatie in 1940 waarbij honderdduizenden door de nazi’s ingesloten Britse soldaten door privé-bootjes werden opgepikt voor de Belgische kust – gezien door de ogen van regisseur Nolan. Die maakte er een visueel verbluffende WO II-film van, waarbij de kijker midden in de actie wordt geplaatst. Drie verhaallijnen lopen door elkaar (te land, ter zee en in de lucht), en doordat ook geschoven wordt met verschillende tijdlijnen is het soms een gepuzzel. Maar Dunkirk werkt toe naar een verrassend emotionele climax.
Dunkirk is een universele en zintuiglijke oorlogservaring met een weergaloos camerawerk!

Welke film over de Tweede Wereldoorlog heeft op jou het meeste indruk gemaakt? Ik ben benieuwd!