Charles Bukowski en de alledaagse waanzin in de literatuur

Ik kan schrijven over mijn voorliefde en bewondering voor grote schrijvers zoals Anton Tsjechov, Louis-Ferdinand Céline, Thomas Mann, Dante Alighieri, of andere dode schrijvers die niet echt meer van deze tijd zijn. Maar mijn lievelingsschrijver, de legendarische dronkenlap Charles Bukowski (1920-1994), blijkt bij herlezen net zo fris en van deze tijd te zijn als toen ik hem voor het eerst las in mijn studententijd.

Cultschrijver

Charles Bukowski was faliekant tegen de massa en de burgerij. Hij schopte tegen alles wat autoriteit uitstraalde. Bukowski zwierf door de States, belandde in cellen van kleine steden en was doorgaans te vinden in duistere striptease-kroegen waar louche figuren de dienst uit maakten. Bukowski’s dronkenmanschap kende zijn weerga niet en zijn televisieoptredens mogen we  legendarisch noemen.  Als literaire eenling en ver weg van welke actualiteit dan ook werd de cultfiguur Bukowski onverwachts groter dan de massa. Van antiheld tot held.

Guilty pleasures

Als jongen van 18 die overhoop lag met zichzelf en de wereld, droomde ik grimmig van de rauwe, compromisloze en authentieke wereld die Bukowski schetste: de zelfkant van de maatschappij. De wereld is tegen ons en dus spugen wij de wereld eens flink in het gezicht. Want ja, als puber ontdek je dat een rock-‘n-rol-leven wel héél aantrekkelijk is. Bukowski was de schrijvende antiheld van de tegencultuur en dat was heel spannend en onweerstaanbaar.  Hij was een outsider waarvoor ik een haast onvoorwaardelijke liefde voelde. Charles Bukowski is mijn jeugdliefde en zoals dat vaak gaat met jeugdliefdes: je groeit er overheen. Jeugdliefdes kunnen als guilty pleasures akelig in de weg staan. Al heb je op dat moment het gevoel dat ze je helpen een eigen weg te vinden in een nieuwe wereld. Maar wat blijkt, zijn verhalen hebben weinig van hun muzikale zeggingskracht verloren. Sterker nog, Charles Bukowski leeft.

Hey baby, it’s just words on paper

In de zestig jaar dat hij dronk heeft Bukowski de dood meerdere malen onder ogen gezien. Hij heeft eens in een gedicht beschreven hoe hij op een nacht, terwijl hij in bed lag, zijn ziel het lichaam voelde verlaten. Hij moest herhaaldelijk opstaan, alle lichten aan doen en zijn ziel van de grond oprapen. Wat Bukowski op zijn beste momenten tot een groot schrijver maakt, is de combinatie van onverbloemd realisme, zijn grove taalgebruik, en een sterke hang naar mythologisering. Hij blies zijn eigen leven en dat van zijn lotgenoten in de onderklasse op tot heroïsche proporties. In een poging betekenis te geven aan een stompzinnig bestaan en alledaagse waanzin. Zijn werk wordt bevolkt door de bewoners van de ruige buurten in Los Angeles, kleine criminelen, alcoholisten, hoeren en gokkers. Bukowksi was zeer productief en publiceerde zes romans, honderden korte verhalen en duizenden gedichten.

Plotloos

Begin je hem te lezen, dan zijn de cultromans Postkantoor en Factotum een aardige introductie. In deze romans staan drank, vrouwen, vechtpartijen, flutbaantjes en paardenraces centraal. Maar bovenal zijn de romans een curiosum van de alledaagse hel en het lopendeband-bestaan. Vol kleinzielige machtsstrijden op de werkvloer, nutteloze flierefluiters met volstrekt belachelijke scenes. De saaiheid en zinloosheid van het bestaan wordt zo gebracht dat je als lezer, paradoxaal genoeg, op het puntje van je stoel zit en niet meer kunt stoppen met lezen. Zin geven aan iets wat zinloos is: juist dat element maakt hem volstrekt uniek en geniaal.

“Het leven heeft geen plot, waarom zou fictie dat wel moeten hebben?” – Jim Jarmusch

Charles Bukowski zou het zomaar gezegd kunnen hebben. Het gelul over vakmanschap en het verfijnen van je proza was aan hem niet besteed. Zijn schrijfstijl is hard en direct en het stedelijk landschap en de onpersoonlijke sfeer van Los Angeles hadden een grote invloed op zijn werk . De dialogen zijn zelfs voor deze tijd, een tijd waarin er veel wordt gepraat, maar weinig wordt gezegd, formidabel, humoristisch en scherp. Bukowski staat als eenzame schrijver recht tegenover de massa, ver boven de rest. Amen!