De totstandkoming van ons politieke stelsel

Vanwege de verkiezingen denken we deze maand veel na over de toekomst van ons land. Dat is ook niet zo gek, want in principe kiezen we zelf welke richting we op gaan. Met zoveel toekomstgericht denken is het misschien ook wel eens goed om stil te staan bij de geschiedenis. Hoe is onze staatsinrichting eigenlijk tot stand gekomen? In dit artikel vat ik het ontstaan van ons politieke stelsel kort samen. Dit is niet alleen interessant, maar ook leerzaam!

De Bataafse republiek

De geschiedenis van onze staatsinrichting begint met het einde van de Republiek der Zeven verenigde Provinciën en het afzetten van stadhouder Willem V. Velen waren het niet eens met de hoeveelheid macht en invloed die hij had. Met hulp van de Fransen werd de stadhouder verdreven en werd de “Bataafse Republiek” uitgeroepen. In de Bataafse Republiek mochten bijna alle mannen meedoen aan verkiezingen. Deze verkiezingen werden gehouden om de leden van de ‘Nationale Vergadering’ te kiezen. Deze ‘vergadering’ is vergelijkbaar met wat nu de Eerste en Tweede kamer zijn. Het duurde niet lang voordat de Bataafse Republiek alweer was opgeheven, in 1810 werd Nederland namelijk onderdeel van het Franse Rijk.

Nederland wordt een Koninkrijk

Koninkrijk der Nederlanden politieke stelsel

Verenigd Koninkrijk der Nederlanden

Het duurde maar vier jaar voordat de Fransen alweer waren vertrokken. Wat eerst nog onderdeel was van het Franse Rijk, werd het ‘Koninkrijk der Nederlanden‘. Dit gebeurde in 1814 en het Koninkrijk bestond toen uit Nederland, België en Luxemburg. Willem I, de zoon van stadhouder Willem V, was in die tijd tot koning uitgeroepen maar moest de macht delen met de Staten-Generaal. De Belgen bedachten een systeem waarbij de Staten-Generaal werd opgesplitst in een tweekamerstelsel. Sindsdien hebben we een Eerste en Tweede kamer.

Van democratie zoals we dat nu kennen was toen nog geen sprake. De koning mocht de Eerste Kamer vullen en deed dat door vrienden en aanhangers als leden van de Eerste Kamer aan te wijzen. De Tweede Kamer bestond toen uit mensen die gekozen waren door leden van de Provinciale Staten (eigenlijk zoals nu de leden van de Eerste Kamer worden gekozen!). De Eerste en Tweede Kamer hadden weinig inspraak omdat de koning nog steeds het laatste woord had.

Thorbecke en verder

Pas in 1848 kwam er een grote verandering in ons politieke stelsel. Het volk was steeds ontevredener over de hoeveelheid macht die de koning had. Koning Willem II wilde in eerste instantie niets veranderen, maar besloot op een gegeven moment toch dat de grondwet veranderd moest worden. Johan Thorbecke kreeg samen met andere Tweede Kamerleden de opdracht om de grondwet aan te pakken. Sindsdien worden Tweede Kamerleden direct gekozen door het volk en worden Eerste Kamerleden niet meer aangewezen door de koning.

Thorbecke politieke stelsel

Johan Thorbecke

Een echte democratische volksvertegenwoordiging was de Staten-Generaal nog niet; veel mensen mochten namelijk niet stemmen omdat zij bijvoorbeeld niet genoeg geld verdienden om voldoende belasting bij te dragen. Na verloop van tijd kwamen er meer grondwetswijzigingen die er onder andere voor zorgden dat vrouwen mochten stemmen (1917). De laatste grondwetswijzigingen op politiek gebied vonden plaats in 1983. Toen werd onder andere besloten dat de Eerste Kamer elke 4 jaar wordt gekozen in plaats van 6 jaar.

En hoe verder?

Ondertussen mag elke Nederlander van 18 jaar of ouder stemmen. Er is sprake van een echte democratie waar wij veel waarde aan hechten. Ga vooral stemmen, anders hebben onze voorouders voor niets zo hard gewerkt!

 

  • Boek
  • Boek
  • Boek