Les Misérables: een aanklacht tegen de politie


In 1995 zag ik de Franse film La Haine voor het eerst. Een keerpunt. Ik was nog geen twintig. De film vertelt het verhaal over drie jongeren die op wraak uit zijn nadat een vriend door politiegeweld in kritieke toestand in het ziekenhuis belandt. Mijn kijk op de samenleving is sindsdien voorgoed veranderd. Van een naïeve en beschermde blanke tiener tot een rebelse skater die niets van de autoriteiten en opgelegde regels moest weten. Nu 25 jaar later is er Les Misérables en komen mijn herinneringen van toen weer naar boven. Ook deze film behandelt een escalatie nadat iemand door politiegeweld gewond raakt.

Niet zomaar een aanklacht

Bij het herzien van La Haine en het zien van Les Misérables zie ik de parallellen. Verschillende generaties en culturen die opgroeien in de banlieue en bijna dagelijks met de politie en geweld in aanraking komen. Er is weinig veranderd en de vooruitzichten en de problemen in de banlieue zijn hetzelfde als 25 jaar geleden. De kracht van Les Misérables, behalve het beklemmende narratief, is dat de film niet zomaar een aanklacht tegen de politie is. Het is een aanklacht tegen een systeem dat zowel de agenten als de bewoners klem zet. Een systeem dat zodanig is uitgekleed door bezuinigingen dat alleen nog onderdrukking en geweld overblijven. Een systeem dat niet meer in hen geïnteresseerd is, omdat de belangen elders liggen en omdat de macht ver weg woont van de buitenwijken.

Les Misérables

Net als Victor Hugo in zijn vermaarde roman Les Misérables uit 1862, laat regisseur Ladj Ly de broeiende sociale ongelijkheid zien in de Parijse buitenwijken, en de daaruit voortvloeiende armoede en ellende van het Franse volk. Hoewel geen boekverfilming, zijn de overeenkomsten duidelijk: Hugo schreef zijn klassieker in de Parijse voorstad Montfermeil en Ladj Ly laat een agent refereren aan personages uit de roman.

Actueel

Les Misérables is de meest actuele film van het moment. Rauw, confronterend, compromisloos en aangrijpend. Films die over racisme gaan en het politiegeweld wat daar mee gepaard gaat, hoeven niet geromantiseerd te worden. Het is zoals het is. Laat de kijker maar oordelen en geconfronteerd worden met de werkelijkheid. En die is nu eenmaal hard. Mensen kijken machteloos toe of demonstreren uit wanhoop, maar vooral ook in de hoop dat er nu eindelijk een structurele verandering komt. Maar zolang het systeem niet verandert, zal ethische profilering, maar ook het verzet daartegen voortbestaan. En dat verzet is er al ruim 65 jaar met James Baldwin, Martin Luther King en Rosa Parks als grondleggers. Gelijke rechten en kansen voor iedereen. Deze verandering kan niet snel genoeg gaan, wat mij betreft.

Les Misérables is een oprechte liefdesverklaring aan een wereld die doorgaans wordt genegeerd. Rauw, confronterend en aangrijpend. Kijken! Les Misérables is 3, 4, 7 en 8 juli te zien in het nieuwe filmhuis. La Haine is te leen op blu-ray in de nieuwe bibliotheek. Let op: er is maar een beperkt aantal kaarten beschikbaar en de film is 16+.

NRC Handelsblad ****
de Volkskrant ****
Trouw ****
VPRO Cinema ****