Mediawijsheid: vier tips om nooit meer in hoaxes te trappen

Hoaxes en nepnieuws: we kennen het allemaal en we zijn er ongetwijfeld wel in keer ingestonken. Maar hoe herken je ze en welke mediawijze technieken kun je gebruiken om waarheid en fantasie van elkaar te onderscheiden? We geven een aantal tips.

Clickbaits

Steeds vaker wordt nepnieuws gebruikt om meer ‘views’ en ‘traffic’ te generen zodat websites hun politieke statements kunnen versterken of geld van adverteerders kunnen verdienen. Zulke spamsites werken eigenlijk altijd op dezelfde manier. Gebruik een bekende naam, schreeuw moord en brand en beloof een aantrekkelijk verhaal. Vaak leidt dit tot het doorklikken van een slideshow van tien pagina’s en het wegklikken van pop-ups. Deze vorm van nieuwsverspreiding heet ‘clickbaiting’ en is bedoeld om zoveel mogelijk ‘clicks’ naar een doorgaans onschuldig en inhoudsloos artikel door te linken.

(First read:) 5 hoaxes die achteraf waar bleken te zijn! #5 is echt ongelofelijk!

Geraffineerd

Maar er zitten ook geraffineerdere varianten tussen, die een minder onschuldig karakter hebben. Die hebben vaak als bedoeling met nepnieuws en misinformatie je (politieke) standpunten te beïnvloeden. Hoe beoordeel je dit nu op kritische wijze en hoe stel je vast wat waar is of juist niet? Er zijn een aantal mediawijze technieken en zoekmachine trucs die je daar mee kunnen helpen, ik deel ze graag met je!

 

Mediawijsheid tip 1: Delpher

Waar komt dit nieuws vandaan? Wat is de bron? Wie wordt er geciteerd? Dit zijn belangrijke indicatoren om vast te stellen of iets écht is of op onzin berust. De bibliotheek kan je daarmee helpen. Zo kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van Delpher. Een zeer moderne zoekmachine voor nieuwsarchieven, boeken, kranten en tijdschriften. Sommige bronnen gaan wel tot 100 jaar terug en zijn door middel van geavanceerde OCR technologie doorzoekbaar gemaakt. Zo kun je vaststellen of een verwijzing naar een oud artikel wel juist is en of er al eerdere publicaties over zijn geweest.

 

Mediawijsheid tip 2: Google

Gebruik Google om het internet te doorzoeken naar meer bronnen. En combineer dan zogenaamde boolean codes om tot een google search string te komen. Probeer dit maar eens: “bibliotheek AND hoax AND Omroep Flevoland OR Almere”. Je vraagt Google specifiek naar die combinatie van key-words te zoeken waarin het woord hoax in relatie tot andere woorden wordt gebruikt. Extra tip: kijk ook eens op deze websites:

Mediawijsheid tip 3: Reverse Image search

Vaak wordt in nepnieuws gebruik gemaakt van een willekeurige afbeelding die min of meer het nieuws representeert. De lokkertjes worden meestal zonder al te veel bewerkingen of doordachtheid van het internet geplukt en hergebruikt voor het artikel. Door met je rechtermuisknop op de foto te klikken en op de optie element inspecteren te drukken, kun je zien hoe de foto heet. Dit geeft meestal wel een beeld van de bron. Nog makkelijker is om via Google een reverse image search te doen. Chromewebrowsers kunnen dit doen door op de foto de rechtermuisknop aan te klikken en dan op afbeelding zoeken in Google te klikken. Je gaat de foto dan als Google zoekopdracht gebruiken. Kritische nieuwsvolgers hadden bij de hoax van de nieuwe bibliotheek Almere al ontdekt dat de gangenstelsels op de getoonde foto’s in Parijs en Rome te vinden zijn …

Mediawijsheid tip 4: Boerenverstand

De meest krachtige tip: gebruik uw boerenverstand! Nieuws dat te mooi of te bizar is om waar te zijn, is per definitie verdacht. Ook al gaat onze menselijke fantasie ermee aan de haal, houd er rekening mee dat het artikel alleen ter lering en vermaak is en dat het dan beslist niet op waarheden berust is.

‘If it seems too good to be true, it probably is!’

Mensen zijn bovendien genegen op zoek te gaan naar informatie die past bij je persoonlijke referentiekader of overtuigingen. Het is dan van belang je goed te realiseren dat je dankzij het internet én de veelheid aan informatie altijd wel dat zult vinden wat je zoekt. De algoritmes van Google en Facebook zorgen op basis van de woorden die je gebruikt om te zoeken, wat je vrienden zoeken of ander onlinegedrag, dat je steeds meer van het zelfde nieuws te zien krijgt. Dit noemen wij de filter bubbel.

Een kritische houding, begrip van zoekmachines en gezond verstand zijn dan je beste hulpmiddelen in deze tijden van informatie overload! Succes ermee!