Stad in oorlog

De dagen van herdenking en viering, 4 en 5 mei, staan weer voor de deur. Zoals elk jaar komen er boeken uit over de Tweede Wereldoorlog en dit jaar viel mijn oog op het boek Stad in oorlog, Amsterdam 1940-1945 in foto’s van René Kok en Erik Somers.

De Tweede Wereldoorlog in boeken

Ik heb in de loop der jaren stapels boeken in handen gehad die deze periode beschrijven. Dagboeken, auto- en bibliografieën, non-fictie boeken enz. Het laatste boek dat ik met stijgend ongeloof en groot afgrijzen las, was Hitlers Furiën van Wendy Lower. Een aantal keren heb ik dit boek echt weg moeten leggen, het werd mij teveel. Deze oorlog werd niet alleen in stand gehouden door wrede, nietsontziende mannen, maar ook door… vrouwen.

Een verontrustend boek

Dit jaar kreeg ik Stad in oorlog in handen. Een groot boek van formaat, vol zwart-wit foto’s, gemaakt in Amsterdam. Nieuwsgierig bladerde ik het boek door en werd meteen meegesleurd in een stad die ik zo goed, maar toch ook weer niet goed, herkende. In de inleiding staat “Tijdens de oorlogsjaren is in Amsterdam opvallend veel gefotografeerd. Veel foto’s, zowel pers- als amateurfoto’s, zijn bewaard gebleven en ondergebracht bij instellingen als het NIOD en Stadsarchief Amsterdam.De persfoto’s heb ik vaker onder ogen gekregen, maar de auteurs laten ook beeldmateriaal zien dat gemaakt is door ‘gewone mensen’. Persoonlijke kiekjes van het alledaagse leven, familiefoto’s , straatbeelden enz. Er werden beelden vastgelegd die voor de maker van groot belang waren, op dat ene moment. Een persoonlijke interpretatie. Met veel gemengde gevoelens bekeek ik deze foto’s. “Een foto moet emoties oproepen: verontrusten, bewust maken en het geweten in beroeping brengen”, zo is te lezen in Stad in oorlogEn dat deden ze.

Een uniek fotoboek

Er is tot nu toe geen boek uitgeven waarin Amsterdam in deze periode in foto’s centraal staat. Door met zorg uitgekozen foto’s en daarbij behorende teksten komt het stadsleven in 1940-’45 helemaal tot leven. Dit is niet alleen te danken aan de amateurfotografen, maar ook aan de groep ‘Ondergedoken camera‘ die beelden van de Duitse terreur vastlegde. Met alle risico’s van dien. In de laatste jaren van de oorlog mocht niets gefotografeerd worden. Maar het gebeurde wel. Zo zijn er onder andere beelden van hongerend Amsterdam door hen vastgelegd, om zo hulp van buiten te krijgen.

Stil staan bij

Boeken zoals deze doen ons stil staan bij wat er gebeurd is en wat er op dit moment mondiaal nog steeds gebeurt. Op 4 mei sta ik dan ook met vele anderen op de Dam in Amsterdam om al deze mensen te gedenken.